Skutki uboczne chemioterapii – jak sobie radzić z nimi bez stosowania przypadkowych metod? Reakcja organizmu zależy od rodzaju cytostatyków, dawki, schematu leczenia, chorób współistniejących i indywidualnej wrażliwości. Wiele dolegliwości można ograniczać, ale wymaga to szybkiego zgłaszania objawów zespołowi prowadzącemu.
Chemioterapia działa na szybko dzielące się komórki. Może niszczyć komórki nowotworowe lub hamować ich namnażanie, ale oddziałuje też na niektóre zdrowe tkanki – szpik kostny, błony śluzowe, mieszki włosowe i komórki rozrodcze. Z tego wynikają typowe działania niepożądane.
Nie wszystkie leki powodują te same problemy. Wypadanie włosów nie występuje po każdym schemacie, a nasilenie objawów nie świadczy o skuteczności terapii.
Przed pierwszym cyklem warto ustalić, które objawy są prawdopodobne, kiedy dzwonić do ośrodka i jak postępować przy gorączce. Ziół i suplementów nie należy włączać bez konsultacji.
To, jak się czuje pacjent po chemioterapii, zależy od leków i terapii wspomagającej. Część osób funkcjonuje dobrze w dniu wlewu, a gorsze samopoczucie pojawia się po jednym lub dwóch dniach. Inni odczuwają senność, metaliczny smak, osłabienie albo nudności już po kilku godzinach.
Po cyklu mogą wystąpić brak apetytu, zaparcie lub biegunka, bóle mięśni, trudności z koncentracją i zaburzenia snu. Pomocny jest dziennik temperatury, nawodnienia, bólu i przyjmowanych leków. Objawów utrudniających picie, jedzenie, sen albo chodzenie nie należy odkładać do następnej wizyty.
Pytania o to, jak złagodzić skutki chemii, najczęściej dotyczą nudności. Podstawą są leki przeciwwymiotne dobrane do konkretnego schematu. Należy stosować je zgodnie z zaleceniem, również profilaktycznie. Samodzielne pomijanie dawek może sprawić, że objawy staną się trudniejsze do opanowania.
Pomocne bywają małe, częste posiłki, powolne jedzenie i unikanie intensywnych zapachów. Tłuste i ostre dania mogą nasilać mdłości. Płyny warto popijać małymi łykami.
Kontakt z lekarzem jest potrzebny, gdy pacjent nie może utrzymać płynów, wymiotuje mimo leków, oddaje mało moczu, ma zawroty głowy przy wstawaniu albo staje się wyraźnie senny. Mogą to być objawy odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych.
To, co pomaga przy chemioterapii, zależy od objawów, masy ciała i zaleceń lekarza lub dietetyka klinicznego. Najważniejsze jest dostarczenie energii, białka i płynów w tolerowanej formie.
Lekka aktywność dostosowana do stanu zdrowia może ograniczać zmęczenie. W dni gorszego samopoczucia priorytetem są bezpieczeństwo, nawodnienie i odpoczynek.
Nie ma jednych widełek. Nudności mogą pojawić się w dniu podania lub z opóźnieniem. Spadek liczby krwinek występuje w określonym momencie cyklu, zależnym od schematu. Włosy zwykle zaczynają odrastać po zakończeniu terapii, natomiast zaburzenia smaku, zmęczenie czy neuropatia mogą ustępować wolniej.
Większość ostrych objawów poprawia się po zakończeniu leczenia. Neuropatia, zaburzenia płodności lub zmiany w pracy narządów mogą jednak utrzymywać się dłużej.
Jeżeli objawy po kolejnych cyklach zaczynają wcześniej, trwają dłużej albo są silniejsze, trzeba zgłosić to przed następnym podaniem. Zespół może zmienić profilaktykę, dawkę lub odstęp między cyklami, jeśli jest to medycznie uzasadnione.
Chemioterapia może zmniejszyć liczbę neutrofili chroniących przed zakażeniami. W okresie neutropenii nawet łagodna infekcja może szybko się rozwinąć. Pacjent powinien znać termin spodziewanego spadku krwinek i instrukcję otrzymaną w ośrodku.
Ryzyko ogranicza mycie rąk, unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi, higiena jamy ustnej i bezpieczne przechowywanie żywności.
Gorączka 38°C lub wyższa po chemioterapii wymaga pilnego kontaktu z zespołem leczącym, chyba że ośrodek przekazał inne instrukcje. Pilnej oceny wymagają również dreszcze, duszność, splątanie, pieczenie przy oddawaniu moczu i zaczerwienienie wokół wkłucia. Nie należy maskować gorączki lekami przed rozmową z lekarzem.
Bolesność jamy ustnej, suchość, owrzodzenia i zaburzenia smaku utrudniają jedzenie. Co pomaga przy chemioterapii w tej sytuacji? Delikatne szczotkowanie miękką szczoteczką, płukanie ust środkiem zaleconym przez zespół oraz unikanie alkoholu, tytoniu, ostrych przypraw i bardzo gorących potraw. Płynów do płukania zawierających alkohol nie należy stosować bez konsultacji.
Biegunka może prowadzić do odwodnienia, a zaparcie bywa związane z cytostatykami, lekami przeciwwymiotnymi lub przeciwbólowymi. Nie należy automatycznie sięgać po preparat przeciwbiegunkowy albo przeczyszczający, zwłaszcza przy bólu brzucha, gorączce lub krwi w stolcu.
Szybkiego kontaktu wymagają owrzodzenia uniemożliwiające picie, nasilona biegunka oraz krew w stolcu.
Zmęczenie onkologiczne nie zawsze ustępuje po odpoczynku. Może wynikać z anemii, infekcji, bólu, niedożywienia lub zaburzeń snu, dlatego nasilone osłabienie trzeba zgłosić.
Neuropatia objawia się mrowieniem, drętwieniem, pieczeniem lub trudnością w utrzymaniu przedmiotów. Trzeba zgłaszać ją wcześnie, ponieważ może wymagać modyfikacji leczenia.
Pilnego kontaktu wymagają gorączka, nasilona duszność, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, drgawki, nieustępujące wymioty, silna biegunka, krwawienie, nagły obrzęk i ból kończyny oraz znaczne zmniejszenie ilości moczu.
Pacjent powinien mieć listę leków, datę ostatniego cyklu i numer telefonu do ośrodka. Podczas zgłoszenia trzeba powiedzieć, że trwa leczenie onkologiczne. Nie warto czekać do następnego dnia, jeżeli instrukcje zespołu wskazują na pilną reakcję.
Poza leczeniem przeciwnowotworowym ważne są opieka żywieniowa, przeciwbólowa i rehabilitacja. Pacjent może zapytać o dostępne badania kliniczne, szczególnie gdy poszukiwane są nowe opcje. Kwalifikacja zależy od rozpoznania, stadium, wcześniejszych terapii i kryteriów protokołu.
FutureMeds opisuje także badanie kliniczne dla chorych na przerzutowego lub zaawansowanego raka piersi. Aktualność rekrutacji i możliwość udziału trzeba potwierdzić w ośrodku.
Należy stosować leki zgodnie z zaleceniem, pić małymi porcjami, jeść tolerowane posiłki i zapisywać objawy. Silnych dolegliwości nie należy odkładać do następnej wizyty.
Może czuć się dobrze albo odczuwać zmęczenie, nudności, zmianę smaku i osłabienie. Przebieg zależy od leków i indywidualnej reakcji.
Małe, częste i odżywcze posiłki, produkty bogate w białko oraz ograniczenie intensywnych zapachów. Przy spadku masy ciała potrzebna jest konsultacja.
Temperatura 38°C lub wyższa może oznaczać zakażenie w okresie neutropenii i wymaga pilnego kontaktu z zespołem prowadzącym.
Treść ma charakter edukacyjny. Ostateczne zalecenia powinny
Poznaj nowe możliwości leczenia przerzutowego lub zaawansowanego raka piersi w ramach badań klinicznych w Centrach Medycznych FutureMeds.
Skorzystaj z wyszukiwarki poniżej, aby sprawdzić aktualną ofertę oraz kryteria kwalifikacji na poszczególne badania i konsultacje.
Dowiedz się więcejWięcej informacji
