Wysoki cholesterol u szczupłych osób nie jest rzadkim paradoksem. Prawidłowa masa ciała może zmniejszać część ryzyka metabolicznego, ale nie chroni automatycznie przed podwyższonym LDL. Na profil lipidowy wpływają również geny, sposób żywienia, funkcja tarczycy, nerek i wątroby, cukrzyca oraz inne czynniki. Dlatego szczupła sylwetka nie zastępuje lipidogramu ani oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.
Najważniejsze informacje:
Najważniejszym błędem jest utożsamianie wysokiego cholesterolu wyłącznie z nadwagą. Masa ciała jest tylko jednym z elementów wpływających na ryzyko sercowo-naczyniowe. Stężenie LDL zależy także od tego, jak organizm produkuje i usuwa lipoproteiny z krwi.
Osoba szczupła może więc mieć podwyższony LDL pomimo prawidłowej masy ciała, regularnego ruchu i braku widocznych zaburzeń metabolicznych. Jedną z możliwych przyczyn są uwarunkowania genetyczne. Inną grupę stanowią tzw. wtórne przyczyny dyslipidemii.
Przy nieprawidłowym lipidogramie bierze się pod uwagę między innymi:
Przed uznaniem zaburzeń lipidowych za pierwotne zaleca się ocenę możliwych przyczyn wtórnych.
Szczupła osoba z wysokim cholesterolem nie powinna zakładać, że wynik jest nieistotny tylko dlatego, że nie ma nadwagi.
Zależność cholesterol a waga istnieje, ale nie jest liniowa. Nadwaga i otyłość mogą sprzyjać zaburzeniom lipidowym, zwłaszcza podwyższonym triglicerydom, obniżonemu HDL i niekorzystnym zmianom metabolicznym. Nie oznacza to jednak, że każda osoba z nadwagą ma wysoki LDL ani że każdy szczupły pacjent ma prawidłowy lipidogram.
Redukcja nadmiernej masy ciała zwykle poprawia wiele parametrów metabolicznych. Metaanaliza badań dotyczących osób z nadwagą i otyłością wykazała, że utrata masy ciała wiązała się przeciętnie ze spadkiem triglicerydów i LDL oraz wzrostem HDL. Wpływ na LDL był jednak znacznie mniejszy niż na triglicerydy.
U osoby już szczupłej dalsze zmniejszanie masy ciała bez wyraźnego wskazania nie jest więc uniwersalną metodą leczenia hipercholesterolemii.
Zestawienie szczupły a wysoki cholesterol szczególnie często prowadzi do pytania o hipercholesterolemię rodzinną. Jest to dziedziczne zaburzenie, w którym stężenie LDL może być bardzo wysokie niezależnie od masy ciała.
Podejrzenie hipercholesterolemii rodzinnej opiera się nie tylko na pojedynczej liczbie. Znaczenie mają stężenia lipidów, występowanie przedwczesnej choroby wieńcowej u pacjenta lub jego krewnych oraz historia rodzinna. Przed postawieniem takiego rozpoznania powinno się także wykluczyć wtórne przyczyny hipercholesterolemii.
Zdrowe żywienie i aktywność pozostają ważne także przy zaburzeniu genetycznym, ale nie zawsze wystarczają do uzyskania odpowiedniego LDL. W hipercholesterolemii rodzinnej styl życia jest elementem postępowania, a nie zamiennikiem leczenia obniżającego LDL, jeśli jest ono wskazane.
Warto również zwracać uwagę na rodzinne występowanie zawałów lub innych chorób sercowo-naczyniowych w młodym wieku. Taki wywiad jest istotnym elementem oceny ryzyka.
Temat wysoki cholesterol a chudnięcie wymaga rozróżnienia dwóch sytuacji. Jeśli pacjent ma nadwagę lub otyłość, osiągnięcie zdrowszej masy ciała może korzystnie wpływać na profil metaboliczny. Najbardziej przewidywalna poprawa dotyczy często triglicerydów i HDL, natomiast spadek LDL może być stosunkowo niewielki.
Jeśli osoba jest już szczupła, dalsze odchudzanie nie powinno być automatyczną odpowiedzią na wysokie LDL. Większe znaczenie może mieć jakość diety - zwłaszcza ograniczenie tłuszczów nasyconych i zastępowanie ich tłuszczami nienasyconymi - oraz ustalenie, czy nie występuje hipercholesterolemia rodzinna lub wtórna przyczyna zaburzeń.
Podczas dużej i intensywnej redukcji masy poszczególne wyniki lipidogramu mogą się także przejściowo zmieniać. Opisywano przejściowy wzrost cholesterolu podczas znacznego chudnięcia, który obniżał się po ustabilizowaniu masy ciała, jednak dane dotyczące tego zjawiska są ograniczone. Nie należy więc tłumaczyć w ten sposób utrzymującego się wysokiego LDL bez odpowiedniej diagnostyki.
BMI opisuje relację masy ciała do wzrostu, ale nie pokazuje całego ryzyka sercowo-naczyniowego. Nie informuje bezpośrednio o wartości LDL, lipoproteiny(a), ciśnieniu tętniczym ani obecności miażdżycy.
Aktualne europejskie zalecenia opierają decyzje dotyczące LDL przede wszystkim na całkowitym ryzyku sercowo-naczyniowym. Uwzględnia się m.in. wcześniejsze choroby serca i naczyń, cukrzycę, wiek i ciśnienie oraz dodatkowe czynniki modyfikujące ryzyko. Należą do nich między innymi rodzinne występowanie przedwczesnych chorób sercowo-naczyniowych i podwyższona lipoproteina(a).
Prawidłowa masa ciała jest korzystna dla zdrowia, ale nie może być traktowana jako dowód prawidłowego profilu lipidowego.
Podstawą jest pełny lipidogram, a nie samo oznaczenie cholesterolu całkowitego. Szczególne znaczenie ma LDL, ale ocenia się również HDL, triglicerydy i cholesterol nie-HDL.
Jeżeli wynik jest nieprawidłowy, dalsze postępowanie można uporządkować krok po kroku:
W określonych sytuacjach lekarz może rozszerzyć ocenę m.in. o lipoproteinę(a). Aktualne zalecenia europejskie traktują jej podwyższone stężenie jako czynnik mogący modyfikować ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego.
W FutureMeds realizujemy także badania kliniczne w obszarze kardiologii. Aktualnie prowadzony projekt dotyczący zaburzeń lipidowych jest skierowany do wybranych osób po zdarzeniach lub zabiegach sercowo-naczyniowych, u których mimo dotychczasowego leczenia LDL pozostaje podwyższone.
W ramach kwalifikacji wykonujemy procedury określone protokołem, które w tym projekcie obejmują m.in. lipidogram, lipoproteinę(a), kreatyninę, HbA1c i ocenę UACR. Zakres ten dotyczy konkretnego programu i nie powinien być traktowany jako uniwersalny zestaw badań dla każdej osoby z wysokim cholesterolem.
Ani szczupła sylwetka, ani samo podwyższone LDL nie przesądzają o możliwości udziału w badaniu klinicznym - kwalifikacja zależy od wszystkich kryteriów danego protokołu.
Tak. Dieta jest tylko jednym z czynników. Podwyższone LDL może mieć m.in. podłoże genetyczne albo być związane z określonymi chorobami. Dlatego warto oceniać przyczynę, a nie zakładać automatycznie błędy żywieniowe.
Tak. Masa ciała nie wyklucza hipercholesterolemii rodzinnej. Istotne są wysokie wartości LDL, historia rodzinna i przedwczesne choroby sercowo-naczyniowe u bliskich.
Nie. Jeśli masa ciała jest prawidłowa, dalsze odchudzanie może nie być potrzebne. Sposób postępowania powinien zależeć od przyczyny wysokiego LDL i indywidualnego ryzyka.
Nie. Redukcja nadmiernej masy ciała może poprawić profil lipidowy, ale LDL jest silnie zależny również od genetyki i jakości diety. Zmiana kilogramów nie zawsze przekłada się proporcjonalnie na zmianę LDL.
Decyzji nie podejmuje się wyłącznie na podstawie budowy ciała. Znaczenie mają wartość LDL, całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe, choroby współistniejące, wywiad rodzinny i możliwa przyczyna zaburzeń.
Wysoki cholesterol u szczupłych osób jest możliwy i nie powinien być bagatelizowany - zależność cholesterol a waga to tylko część szerszej oceny obejmującej genetykę, choroby współistniejące, pełny lipidogram i indywidualne ryzyko sercowo-naczyniowe.


Poznaj nowe możliwości leczenia otyłości w ramach badań klinicznych u osób z miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową w Centrum Medycznym FutureMeds.
Skorzystaj z wyszukiwarki poniżej, aby sprawdzić aktualną ofertę oraz kryteria kwalifikacji na poszczególne badania i konsultacje.
Dowiedz się więcejWięcej informacji