Pytanie, od czego jest cukrzyca typu 2, nie ma jednej prostej odpowiedzi. Choroba rozwija się wskutek współdziałania wielu procesów - przede wszystkim zmniejszonej wrażliwości tkanek na insulinę oraz stopniowego osłabienia zdolności komórek beta trzustki do wydzielania ilości insuliny wystarczającej do utrzymania prawidłowej glikemii. Znaczenie mają przy tym predyspozycje genetyczne, masa i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, aktywność fizyczna, wiek oraz inne czynniki zdrowotne.
Najważniejsze informacje:
Najprościej można powiedzieć, że cukrzyca typu 2 pojawia się wtedy, gdy organizm nie jest już w stanie utrzymywać stężenia glukozy w prawidłowym zakresie. Zwykle uczestniczą w tym dwa podstawowe procesy.
Pierwszym jest insulinooporność. Mięśnie, tkanka tłuszczowa i wątroba słabiej odpowiadają na insulinę, czyli hormon umożliwiający prawidłową regulację gospodarki glukozowej. Trzustka początkowo próbuje to kompensować, zwiększając wydzielanie insuliny.
Drugim procesem jest stopniowe pogarszanie funkcji komórek beta trzustki. Po pewnym czasie nie są one w stanie wydzielać wystarczającej ilości insuliny, aby zrównoważyć insulinooporność. Stężenie glukozy zaczyna wtedy wzrastać.
Odpowiedź na pytanie, od czego jest cukrzyca typu 2, obejmuje więc zarówno insulinooporność, jak i postępującą niewydolność wydzielniczą komórek beta - sama insulinooporność nie oznacza jeszcze cukrzycy.
Proces ten często rozwija się stopniowo. Przed cukrzycą może pojawić się stan przedcukrzycowy, ale nie występuje on lub nie zostaje wykryty u każdej osoby.
Patogeneza cukrzycy typu 2 jest bardziej złożona niż proste stwierdzenie, że "trzustka produkuje za mało insuliny". Choroba dotyczy wzajemnych zależności pomiędzy trzustką, wątrobą, mięśniami, tkanką tłuszczową i innymi narządami.
Rozwój zaburzeń można w uproszczeniu przedstawić w kilku etapach:
Współczesne badania wskazują, że w mechanizmach choroby uczestniczą także m.in. nieprawidłowe gromadzenie tłuszczu w narządach, przewlekły stan zapalny o niewielkim nasileniu, zaburzenia funkcji mitochondriów oraz komunikacji metabolicznej pomiędzy narządami. Nie oznacza to jednak, że u każdego pacjenta wszystkie te mechanizmy mają identyczne znaczenie. Cukrzyca typu 2 jest chorobą zróżnicowaną biologicznie.
Pytając, co powoduje cukrzycę typu 2, warto odróżnić mechanizmy bezpośrednio odpowiedzialne za zaburzenia metaboliczne od czynników zwiększających prawdopodobieństwo ich rozwoju. Wiek czy występowanie cukrzycy w rodzinie nie "powodują" choroby w prostym sensie, ale mogą istotnie zmieniać ryzyko.
Do czynników ryzyka zalicza się również metaboliczną stłuszczeniową chorobę wątroby oraz przyjmowanie niektórych leków, np. glikokortykosteroidów. Nie oznacza to, że u każdej osoby z takim czynnikiem rozwinie się cukrzyca.
Rodzinne występowanie cukrzycy typu 2 wskazuje, że genetyka ma istotne znaczenie. Nie istnieje jednak jeden "gen cukrzycy typu 2", który przesądzałby o zachorowaniu. U większości osób podatność jest wynikiem współdziałania wielu wariantów genetycznych z czynnikami środowiskowymi.
Istotną rolę odgrywa również tkanka tłuszczowa. Szczególnie ważna może być tkanka tłuszczowa trzewna gromadząca się w obrębie jamy brzusznej oraz tłuszcz odkładany w miejscach, w których fizjologicznie nie powinno być go dużo, np. w wątrobie. Takie zmiany mogą sprzyjać insulinooporności.
Nie oznacza to, że cukrzyca typu 2 występuje tylko u osób z otyłością. Aktualne zalecenia podkreślają, że chorobę mogą rozwinąć także osoby bez nadwagi według standardowych kryteriów BMI, np. z większą ilością tłuszczu trzewnego lub ektopowego.
Aktywność fizyczna działa w przeciwnym kierunku - regularny ruch zwiększa zużycie glukozy przez mięśnie i może poprawiać wrażliwość na insulinę. Mała aktywność jest natomiast jednym z rozpoznanych czynników zwiększających ryzyko cukrzycy typu 2.
Jednym z częstszych uproszczeń jest przekonanie, że cukrzyca typu 2 powstaje po prostu od jedzenia słodyczy. Zależność jest bardziej złożona.
Cukier spożywany w diecie nie jest pojedynczą bezpośrednią przyczyną cukrzycy typu 2. Znaczenie ma jednak całkowity sposób żywienia i bilans energetyczny. Produkty oraz napoje zawierające dużo cukrów mogą dostarczać znacznych ilości energii, a jej przewlekły nadmiar może sprzyjać przyrostowi masy ciała. Nadmierna masa ciała, zwłaszcza zwiększona ilość tłuszczu trzewnego, jest z kolei ważnym czynnikiem ryzyka cukrzycy typu 2.
Stwierdzenie, że cukrzycę typu 2 powoduje samo jedzenie cukru, jest więc zbyt dużym uproszczeniem - choroba wynika z wielu nakładających się mechanizmów i czynników ryzyka.
Znaczenie ma również ogólna jakość diety, aktywność fizyczna, masa ciała, predyspozycje genetyczne oraz stan metaboliczny danej osoby.
Choć insulina jest produkowana w trzustce, współczesne spojrzenie na patogenezę cukrzycy typu 2 obejmuje znacznie więcej narządów. Mięśnie odpowiadają za dużą część wykorzystania glukozy po posiłku, wątroba magazynuje i uwalnia glukozę, a tkanka tłuszczowa wpływa na metabolizm poprzez uwalnianie kwasów tłuszczowych oraz różnych cząsteczek sygnałowych.
Dlatego dwie osoby z takim samym poziomem glukozy mogą mieć nieco inny układ czynników prowadzących do choroby. U jednej dominować może znaczna insulinooporność związana z otyłością trzewną, u innej większe znaczenie może mieć ograniczona zdolność komórek beta do zwiększenia produkcji insuliny.
Ta różnorodność jest jednym z powodów, dla których sposób leczenia cukrzycy typu 2 dobiera się indywidualnie.
W FutureMeds realizujemy badania kliniczne w obszarze diabetologii, w tym projekty skierowane do wybranych osób z rozpoznaną cukrzycą typu 2. Badania służą ocenie skuteczności i bezpieczeństwa badanych metod postępowania, a zakres procedur zależy od konkretnego protokołu.
Podczas kwalifikacji możemy analizować m.in. czas trwania cukrzycy, dotychczasowe leczenie, kontrolę glikemii, masę ciała, funkcję nerek i wątroby oraz choroby współistniejące. W aktualnie prezentowanych projektach uwzględniane są także takie parametry jak HbA1c, lipidogram, kreatynina czy wskaźnik albumina/kreatynina w moczu.
Samo rozpoznanie cukrzycy typu 2 nie oznacza możliwości udziału w konkretnym badaniu klinicznym - kwalifikacja zawsze zależy od pełnego zestawu kryteriów danego protokołu.
Insulinooporność jest jednym z najważniejszych elementów rozwoju choroby, ale sama nie oznacza cukrzycy. Przez pewien czas trzustka może kompensować słabsze działanie insuliny, zwiększając jej wydzielanie. Cukrzyca rozwija się wtedy, gdy ta kompensacja staje się niewystarczająca.
Predyspozycje genetyczne mają znaczenie, a występowanie choroby u rodziców lub rodzeństwa zwiększa ryzyko. Nie oznacza to jednak, że dziecko osoby z cukrzycą typu 2 na pewno zachoruje.
Tak. Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko, ale nie są warunkiem rozwoju choroby. Znaczenie mogą mieć m.in. genetyka, rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, funkcja komórek beta i inne zaburzenia metaboliczne.
Najczęściej nie można wskazać jednego czynnika. Choroba wynika ze współdziałania predyspozycji genetycznych, insulinooporności, pogarszającej się funkcji komórek beta oraz czynników środowiskowych i zdrowotnych.
Na części czynników nie mamy wpływu, np. na wiek czy rodzinne występowanie choroby. Można natomiast oddziaływać na niektóre czynniki modyfikowalne, m.in. aktywność fizyczną i nadmierną masę ciała. Nie daje to gwarancji uniknięcia choroby, ale może zmniejszyć ryzyko lub opóźnić jej rozwój.
Przyczyny cukrzycy typu 2 są wieloczynnikowe - choroba rozwija się wskutek współdziałania insulinooporności, postępujących zaburzeń wydzielania insuliny, predyspozycji genetycznych oraz czynników środowiskowych i metabolicznych.


Skorzystaj z bezpłatnej konsultacji lekarskiej celem poznania szczegółów dot. badania klinicznego
Skorzystaj z wyszukiwarki poniżej, aby sprawdzić aktualną ofertę oraz kryteria kwalifikacji na poszczególne badania i konsultacje.
Dowiedz się więcejWięcej informacji