Objawy niewydolności serca potrafią rozwijać się po cichu, stopniowo odbierając organizmowi wydolność i rezerwy, albo uderzyć nagle, stając się realnym zagrożeniem życia. Ten artykuł prowadzi krok po kroku przez wszystkie sygnały ostrzegawcze, mechanizmy choroby, diagnostykę i moment, w którym nie wolno już zwlekać z wizytą u lekarza. Czytaj uważnie – wczesne rozpoznanie zmienia rokowanie.
Pierwsze objawy niewydolności serca rzadko są spektakularne. Zwykle zaczynają się od obniżonej tolerancji wysiłku – czynności, które jeszcze niedawno nie sprawiały problemu, nagle zaczynają męczyć. Krótki spacer, wejście po schodach czy szybkie tempo marszu powodują zadyszkę i uczucie braku powietrza.
Na tym etapie wielu pacjentów tłumaczy objawy stresem, wiekiem lub „gorszym dniem”. To błąd. Serce już wtedy nie pompuje krwi w ilości wystarczającej do pokrycia potrzeb tkanek, a organizm zaczyna funkcjonować w trybie niedoboru tlenu.
To właśnie pierwsze objawy niewydolności serca, które powinny skłonić do diagnostyki, zanim choroba przejdzie w stadium zaawansowane.
Wraz z postępem choroby objawy niewydolności serca przestają być subtelne. Duszność, początkowo pojawiająca się tylko przy wysiłku, zaczyna występować podczas codziennych czynności, a z czasem również w spoczynku. To efekt narastającego zastoju krwi w krążeniu płucnym.
Równolegle dochodzi do zatrzymywania płynów w organizmie. Najpierw obrzęki pojawiają się wokół kostek i stóp, później mogą obejmować podudzia, uda, a nawet jamę brzuszną, prowadząc do wodobrzusza. Charakterystyczne jest szybkie zwiększenie masy ciała w krótkim czasie, wynikające nie z tkanki tłuszczowej, lecz z nagromadzenia wody.
Nie wszystkie objawy niewydolności serca rozwijają się w tym samym tempie. W praktyce klinicznej wyróżnia się dwie zasadnicze postacie choroby.
Ostra niewydolność serca pojawia się nagle i gwałtownie. Może być konsekwencją zawału serca, zatorowości płucnej czy rozwarstwienia aorty. Objawy narastają w ciągu godzin lub dni i często wymagają natychmiastowej hospitalizacji.
Przewlekła niewydolność serca rozwija się miesiącami lub latami. Objawy są początkowo skąpe, ale systematycznie się nasilają. To właśnie ta postać najczęściej pozostaje nierozpoznana przez długi czas.
Charakter objawów niewydolności serca zależy od tego, która część serca jest najbardziej uszkodzona. W niewydolności lewej komory dominują objawy oddechowe – duszność, kaszel nocny, uczucie zalewania płuc. W skrajnych przypadkach dochodzi do obrzęku płuc.
Prawokomorowa niewydolność serca prowadzi głównie do zastoju krwi w krążeniu dużym. Pojawiają się obrzęki kończyn dolnych, powiększenie wątroby, uczucie rozpierania w jamie brzusznej i znaczna męczliwość.
W praktyce klinicznej często występuje niewydolność obu komór jednocześnie, co prowadzi do nakładania się objawów i znacznego pogorszenia jakości życia.
Nie wszystkie objawy niewydolności serca są oczywiste. Część z nich bywa mylona z problemami neurologicznymi, psychicznymi lub gastrycznymi. Splątanie, zaburzenia koncentracji czy stany depresyjne mogą wynikać z niedotlenienia mózgu.
Utrata apetytu i szybkie uczucie sytości często są skutkiem zastoju krwi w obrębie przewodu pokarmowego. Zawroty głowy i omdlenia mogą sygnalizować spadki rzutu serca i zaburzenia rytmu.
To właśnie te nietypowe objawy niewydolności serca sprawiają, że choroba bywa rozpoznawana zbyt późno.
Wielu pacjentów zauważa, że objawy niewydolności serca nasilają się po położeniu się do łóżka. W pozycji leżącej krew łatwiej napływa z kończyn dolnych do klatki piersiowej, zwiększając obciążenie serca i prowadząc do duszności.
Charakterystyczne jest nagłe wybudzanie się z uczuciem braku powietrza, które ustępuje po przyjęciu pozycji siedzącej. To jeden z klasycznych objawów zaawansowanej niewydolności serca.
Ryzyko wystąpienia objawów niewydolności serca rośnie wraz z wiekiem, szczególnie po 75. roku życia. Choroba częściej dotyka osób z nadciśnieniem tętniczym, chorobą wieńcową, cukrzycą oraz po przebytym zawale serca.
Znaczenie mają również czynniki jatrogenne – niektóre leki, radioterapia w obrębie klatki piersiowej oraz przewlekłe choroby płuc i tarczycy.
Kiedy pójść do kardiologa z niewydolnością serca? Odpowiedź jest prosta – zawsze wtedy, gdy pojawiają się nowe, narastające lub nagłe objawy ze strony układu krążenia. Szczególnie alarmujące są duszność spoczynkowa, omdlenia, szybki przyrost masy ciała i obrzęki.
Nagłe pogorszenie stanu chorego z rozpoznaną niewydolnością serca wymaga natychmiastowego wezwania pogotowia.
Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu i badania fizykalnego. Następnie wykonywane są EKG, pomiary ciśnienia oraz badania krwi, w tym oznaczenie peptydów natriuretycznych BNP. Kluczowym badaniem pozostaje echokardiografia, pozwalająca ocenić strukturę i funkcję serca.
W razie potrzeby diagnostyka jest rozszerzana o RTG klatki piersiowej, rezonans magnetyczny lub tomografię komputerową.
Zobacz też: Miażdżyca tętnic przyczyny
Leczenie niewydolności serca ma charakter kompleksowy. Obejmuje farmakoterapię, modyfikację stylu życia oraz – w wybranych przypadkach – leczenie zabiegowe. Celem terapii jest nie tylko złagodzenie objawów, ale także wydłużenie życia i poprawa jego jakości.
Regularna aktywność fizyczna dostosowana do możliwości, ograniczenie soli, kontrola masy ciała i unikanie używek realnie wpływają na przebieg choroby. Równie ważna jest systematyczna kontrola lekarska i ścisłe przestrzeganie zaleceń.
Nie. Często zaczynają się od zmęczenia i spadku tolerancji wysiłku.
Przy wczesnym rozpoznaniu i właściwym leczeniu możliwe jest ich znaczne złagodzenie.
Jak najszybciej – nawet łagodne objawy mogą oznaczać początek choroby.
Poznaj nowe możliwości leczenia otyłości w ramach badań klinicznych u osób z niewydolnością serca w Centrum Medycznym FutureMeds.
Skorzystaj z wyszukiwarki poniżej, aby sprawdzić aktualną ofertę oraz kryteria kwalifikacji na poszczególne badania i konsultacje.
Dowiedz się więcejWięcej informacji
