Zawał serca to zdarzenie, w którym czas jest decydującym o wyniku czynnikiem: granicą między życiem, trwałym uszkodzeniem serca a śmiercią. W Polsce każdego roku umiera z jego powodu około 15 tysięcy osób, a statystyki pokazują niepokojący trend – coraz częściej dotyczy ludzi przed 45. rokiem życia. Ten artykuł powstał po to, by jasno, jak rozpoznać zawał serca, jak wygląda pierwsza pomoc przy zawale serca i jakie postępowanie ratownicze realnie zwiększa szanse przeżycia.
Zawał serca to martwica fragmentu mięśnia sercowego spowodowana nagłym przerwaniem dopływu krwi. Najczęściej dochodzi do tego w wyniku pęknięcia blaszki miażdżycowej i powstania zakrzepu, który zamyka tętnicę wieńcową. Serce, mimo że pompuje krew do całego organizmu, samo również jej potrzebuje – i dostaje ją właśnie przez naczynia wieńcowe.
Gdy przepływ ustaje, zaczyna się proces niedokrwienia. Po kilkudziesięciu minutach dochodzi do nieodwracalnej martwicy. Im dłużej trwa niedokrwienie, tym większy obszar serca zostaje trwale uszkodzony. Kluczowa jest tzw. złota godzina – pierwsze 60 minut od pojawienia się objawów.
To nie moment przyjazdu karetki jest punktem odniesienia, ale chwila, w której pojawia się ból lub inne niepokojące symptomy.
Zobacz też: Jak zapobiegac zawałowi serca?
Nie każdy zawał zaczyna się spektakularnie. U wielu osób pierwsze symptomy są bagatelizowane, bo przypominają przemęczenie, problemy żołądkowe albo infekcję.
Te objawy mogą pojawić się kilka godzin, a czasem nawet dni przed pełnoobjawowym zawałem. Szczególnie często są ignorowane u osób młodszych oraz u kobiet.
Najbardziej charakterystycznym objawem zawału serca jest silny ból w klatce piersiowej. Chorzy opisują go jako gniotący, dławiący, piekący, często porównywany do uczucia ciężaru położonego na mostku. Ból nie ustępuje po odpoczynku i zwykle trwa dłużej niż 20-30 minut.
Jednak jak rozpoznać zawał serca, gdy objawy są nietypowe? U części pacjentów, zwłaszcza kobiet, osób starszych i chorych na cukrzycę, dominują inne dolegliwości – ból brzucha, nudności, wymioty, kaszel, osłabienie czy zawroty głowy. Brak klasycznego bólu w klatce piersiowej nie wyklucza zawału.
Utajony zawał serca, nazywany też niemym, to sytuacja, w której dochodzi do martwicy mięśnia sercowego bez wyraźnych, alarmujących objawów. Pacjent może odczuwać jedynie kilkudniowe osłabienie, objawy grypopodobne lub przejściowe duszności.
Szczególnie narażeni są chorzy na cukrzycę, u których uszkodzenie nerwów zaburza odczuwanie bólu. U tych osób zawał bywa rozpoznawany dopiero przypadkowo – podczas badania EKG lub diagnostyki zupełnie innego problemu.
Choć zawał serca kojarzony jest głównie z osobami starszymi, coraz częściej dotyka ludzi w średnim wieku, a nawet przed 40. rokiem życia. Przeciętny pacjent ma 65-70 lat, ale wiek nie jest jedynym czynnikiem.
Szacuje się, że ponad dwie trzecie zawałów jest związanych z czynnikami, na które mamy realny wpływ.
Pierwsza pomoc przy zawale serca zaczyna się od jednego, absolutnie kluczowego działania – wezwania karetki. Dzwonimy pod numer 112 lub 999 natychmiast po pojawieniu się podejrzenia zawału.
Do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa medycznego:
Jeśli osoba jest przytomna i nie ma uczulenia na kwas acetylosalicylowy, można podać 300-500 mg aspiryny do rozgryzienia lub rozpuszczenia w wodzie. Ten prosty krok może ograniczyć rozwój martwicy.
Postępowanie ratownicze przy zawale serca nie kończy się na wezwaniu pomocy. Jeśli dojdzie do utraty przytomności i zatrzymania krążenia, natychmiast rozpoczynamy resuscytację krążeniowo-oddechową.
Schemat jest prosty:
Jeśli nie chcesz lub nie możesz wykonywać oddechów, same uciski są lepsze niż brak działania. W przypadku dostępności defibrylatora AED należy go użyć, kierując się poleceniami głosowymi urządzenia. To właśnie szybka reakcja świadków najczęściej decyduje o przeżyciu.
Przy zawale serca istnieją działania, które mogą pogorszyć sytuację:
Każda minuta zwłoki zmniejsza szanse na ograniczenie uszkodzeń serca.
Współczesna kardiologia pozwala skutecznie ratować większość pacjentów z zawałem serca. Najczęściej stosuje się przezskórne leczenie inwazyjne – udrażnianie zamkniętej tętnicy i implantację stentu. Po ostrym etapie pacjenci obejmowani są programami rehabilitacji i kontroli czynników ryzyka.
Rokowania zależą od:
Nietypowe objawy, takie jak duszność, nudności, osłabienie czy ból brzucha, szczególnie u kobiet i cukrzyków, mogą być jedynym sygnałem zawału.
Należy natychmiast wezwać pogotowie, posadzić chorego w pozycji półsiedzącej, uspokajać go i – jeśli nie ma przeciwwskazań – podać aspirynę.
Tak, u części osób pierwsze sygnały pojawiają się wcześniej i są niespecyficzne, dlatego tak często bywają ignorowane.
Kluczowe jest natychmiastowe rozpoczęcie RKO i użycie AED, jeśli jest dostępne.
Poznaj nowe możliwości leczenia otyłości w ramach badań klinicznych u osób z miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową w Centrum Medycznym FutureMeds.
Skorzystaj z wyszukiwarki poniżej, aby sprawdzić aktualną ofertę oraz kryteria kwalifikacji na poszczególne badania i konsultacje.
Dowiedz się więcejWięcej informacji
