Co to jest immunoterapia i jak działa? To jedno z najczęstszych pytań pacjentów, którzy słyszą o tym nowoczesnym leczeniu onkologicznym, ale nie zawsze wiedzą, czym różni się ono od chemioterapii, radioterapii czy terapii celowanych.
Immunoterapia nie polega na bezpośrednim atakowaniu komórek nowotworowych. Jej główne zadanie jest inne: ma pobudzić układ odpornościowy pacjenta, aby lepiej rozpoznawał i niszczył komórki raka. To ważna zmiana w myśleniu o leczeniu nowotworów, ponieważ wykorzystuje naturalne mechanizmy obronne organizmu, które nowotwór potrafi wcześniej osłabić, zablokować lub „oszukać”.
Immunoterapia to leczenie, które aktywuje układ immunologiczny pacjenta do walki z nowotworem. W zdrowym organizmie odporność potrafi rozpoznawać nieprawidłowe komórki i je usuwać. Problem w tym, że wiele nowotworów wykształca mechanizmy ucieczki spod nadzoru immunologicznego.
Komórki raka mogą stać się dla odporności „niewidoczne” albo wysyłać sygnały hamujące działanie limfocytów T. Właśnie tutaj pojawia się rola immunoterapii. Leki immunokompetentne mogą blokować te sygnały hamujące, dzięki czemu układ odpornościowy odzyskuje zdolność rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych.
Szczególne znaczenie mają tzw. punkty kontrolne odpowiedzi immunologicznej, między innymi PD-1, PD-L1 i CTLA-4. Można je porównać do hamulców odporności. Nowotwór potrafi z nich korzystać, aby osłabić odpowiedź immunologiczną. Inhibitory punktów kontrolnych pomagają te hamulce „zwolnić”, co zwiększa aktywność przeciwnowotworową limfocytów.
To właśnie za odkrycia związane z tą koncepcją James P. Allison i Tasuku Honjo otrzymali w 2018 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny i fizjologii.
To, kiedy stosuje się immunoterapię zależy od rodzaju nowotworu, jego stopnia zaawansowania, wyników badań histopatologicznych, obecności określonych markerów oraz ogólnego stanu pacjenta. Nie jest to metoda przeznaczona dla wszystkich chorych i nie w każdym typie raka daje oczekiwaną korzyść.
W Polsce część terapii immunologicznych jest dostępna w ramach programów lekowych NFZ. Kwalifikacja odbywa się według określonych kryteriów, które obejmują m.in. typ nowotworu, stadium choroby, wyniki badań, stan ogólny pacjenta oraz czasami ekspresję białka PD-L1.
W niektórych sytuacjach pacjenci mogą szukać dostępu do nowych metod leczenia także przez badania kliniczne, które pozwalają sprawdzić skuteczność i bezpieczeństwo terapii przed ich szerokim wprowadzeniem do praktyki medycznej.
Odpowiedź zawsze powinna wynikać z indywidualnej decyzji lekarza onkologa. Sama diagnoza nowotworu nie oznacza jeszcze, że pacjent zostanie zakwalifikowany do leczenia immunologicznego.
Pod uwagę bierze się przede wszystkim:
Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak choroba Hashimoto, choroba Leśniowskiego-Crohna, reumatoidalne zapalenie stawów, stwardnienie rozsiane czy miastenia. Ponieważ immunoterapia pobudza układ odpornościowy, może w niektórych przypadkach nasilić procesy autoimmunologiczne.
Ważne jest też, aby pacjent powiedział lekarzowi o wszystkich chorobach, infekcjach, przyjmowanych lekach i wcześniejszych powikłaniach terapii.
U wybranych grup pacjentów może przynosić bardzo istotne korzyści. Nie działa jednak u każdego i nie zawsze daje szybką odpowiedź widoczną w badaniach obrazowych.
W porównaniu z chemioterapią immunoterapia często działa inaczej. Chemioterapia zwykle ma bezpośredni efekt cytotoksyczny, czyli niszczy szybko dzielące się komórki. Immunoterapia uruchamia odpowiedź odpornościową, dlatego efekt może pojawić się później, ale u części pacjentów bywa trwalszy.
Skuteczność immunoterapii zależy m.in. od biologii nowotworu. Przykładowo w niektórych nowotworach znaczenie ma ekspresja PD-L1, a w raku jelita grubego szczególne znaczenie może mieć duża niestabilność mikrosatelitarna lub zaburzenia naprawy niesparowanych zasad DNA.
Immunoterapia jest też intensywnie badana w schematach skojarzonych, np. z chemioterapią, leczeniem antyangiogennym lub drugą immunoterapią. Takie połączenia mogą zwiększać skuteczność, ale mogą też wiązać się z większym ryzykiem toksyczności.
Skutki uboczne immunoterapii różnią się od typowych działań niepożądanych chemioterapii. Immunoterapia zwykle nie powoduje klasycznych objawów kojarzonych z chemioterapią, takich jak utrata włosów, ale może prowadzić do nadmiernej aktywacji układu odpornościowego.
W praktyce oznacza to, że odporność może zacząć atakować zdrowe tkanki. Dlatego działania niepożądane mogą dotyczyć różnych narządów i układów.
Do możliwych objawów należą:
Najważniejsze jest szybkie zgłaszanie objawów lekarzowi. Wczesne rozpoznanie powikłań często pozwala wdrożyć leczenie wspomagające, czasowo wstrzymać terapię albo bezpiecznie zmodyfikować dalsze postępowanie.
Immunoterapia powinna być prowadzona w ośrodkach, które mają doświadczenie w rozpoznawaniu i leczeniu toksyczności immunologicznej. To szczególnie ważne, bo niektóre powikłania mogą początkowo wyglądać niepozornie.
Kiedy stosuje się immunoterapię samodzielnie, a kiedy w skojarzeniu z innymi metodami? To zależy od wskazania. W wielu nowotworach immunoterapia może być częścią leczenia zaawansowanej choroby. W innych stosuje się ją także okołooperacyjnie, przed zabiegiem, po zabiegu lub jako leczenie konsolidujące po radiochemioterapii.
W praktyce immunoterapia może występować jako:
W raku płuca, czerniaku, raku nerki czy wybranych typach raka piersi immunoterapia zmieniła sposób planowania terapii. Nie oznacza to jednak, że zastępuje wszystkie inne metody. Współczesna onkologia coraz częściej łączy różne strategie, aby wykorzystać ich odmienne mechanizmy działania.
Immunoterapia to temat stale rozwijany w badaniach klinicznych. Wciąż sprawdza się nowe leki, nowe połączenia terapii, nowe wskazania oraz czynniki, które mogą pomóc lepiej przewidywać odpowiedź na leczenie.
Badania kliniczne są jednym z najważniejszych sposobów rozwoju onkologii. Dzięki nim można ocenić, czy dana metoda jest bezpieczna i skuteczna oraz które grupy pacjentów mogą odnieść z niej największą korzyść.
Centrum Medyczne FutureMeds prowadzi badania kliniczne, badania diagnostyczne i konsultacje medyczne. W ramach prowadzonych programów pacjenci mogą uzyskać dostęp do nowych możliwości terapeutycznych, specjalistycznej opieki oraz konsultacji związanych z kwalifikacją do badania.
W kontekście onkologii szczególne znaczenie ma również badanie kliniczne dla chorych na przerzutowego lub zaawansowanego raka piersi, skierowane do pełnoletnich pacjentek z takim rozpoznaniem. Udział w badaniu zawsze wymaga indywidualnej kwalifikacji i omówienia szczegółów z lekarzem prowadzącym.
Badania kliniczne to uporządkowane, kontrolowane i prowadzone według protokołu programy medyczne, które mają określone kryteria udziału, zasady bezpieczeństwa i nadzór specjalistów.
Immunoterapia to leczenie, które pobudza układ odpornościowy do rozpoznawania i niszczenia komórek nowotworowych. Nie działa tak jak klasyczna chemioterapia, ponieważ nie atakuje bezpośrednio szybko dzielących się komórek, ale pomaga odporności odzyskać aktywność przeciwnowotworową.
Immunoterapia raka jest przeznaczona dla wybranych pacjentów, którzy spełniają określone kryteria medyczne. Decyduje o tym lekarz onkolog na podstawie typu nowotworu, stopnia zaawansowania, wyników badań, markerów molekularnych, stanu ogólnego i historii leczenia.
Nie. Immunoterapia może być bardzo skuteczna u części pacjentów, ale nie każdy nowotwór odpowiada na takie leczenie. Dlatego tak ważna jest kwalifikacja, diagnostyka i ocena czynników predykcyjnych, takich jak PD-L1 lub inne cechy biologiczne guza.
Mogą być łagodne, umiarkowane albo poważne. Ponieważ immunoterapia pobudza odporność, działania niepożądane mogą mieć charakter zapalny lub autoimmunologiczny. Każdy nowy objaw w trakcie leczenia należy zgłosić lekarzowi.
Immunoterapię stosuje się zamiast chemioterapii tylko w wybranych wskazaniach. Często bywa też łączona z chemioterapią, radioterapią, leczeniem operacyjnym lub terapią antyangiogenną. Decyzja zależy od konkretnego rozpoznania i programu leczenia.
Tak, w Polsce immunoterapia jest dostępna w wybranych wskazaniach w ramach programów lekowych NFZ. W innych sytuacjach pacjenci mogą rozważać badania kliniczne lub inne ścieżki dostępu, jeśli spełniają kryteria kwalifikacji.
Poznaj nowe możliwości leczenia raka piersi w ramach badań klinicznych w Centrum medycznym FutureMeds.
Skorzystaj z wyszukiwarki poniżej, aby sprawdzić aktualną ofertę oraz kryteria kwalifikacji na poszczególne badania i konsultacje.
Dowiedz się więcejWięcej informacji
